Jadwal Sholat
Kota Surakarta · Senin, 23/11/2026 Imsak 03:37 Subuh 03:47 Dzuhur 11:26 Ashar 14:49 Maghrib 17:41 Isya 18:55 Kota Surakarta · Senin, 23/11/2026 Imsak 03:37 Subuh 03:47 Dzuhur 11:26 Ashar 14:49 Maghrib 17:41 Isya 18:55
Sholat
Kota Surakarta · Senin, 23/11/2026 Imsak 03:37 Subuh 03:47 Dzuhur 11:26 Ashar 14:49 Maghrib 17:41 Isya 18:55 Kota Surakarta · Senin, 23/11/2026 Imsak 03:37 Subuh 03:47 Dzuhur 11:26 Ashar 14:49 Maghrib 17:41 Isya 18:55

Ati, Eling lan Waspada

author
Kamis, 31 Mei 2012 - 08:48 WIB
Ati, Eling lan Waspada
ESPOS.ID - Panduan Informasi dan Inspirasi
  • Sunardi KS

 

Amenangi jaman edan, ewuh aya ing pambudi, melu edan ora tahan, yen tan melu anglakoni, boya kaduman melik, kaliren wekasanipun, ndilalah kersa Allah, begja-begjane kang lali, isih begja kang eling lawan waspada.

Mendamba Ketenangan, Lansia di Indonesia Justru Paling Rentan Tak Bahagia

Serat Kalatidha yasane simbah R Ng Ranggawarsita ing pada ka-7 kaya kang kacuplik ing ndhuwur iki sajake ora ana mati-matine. Tansah ngetut jaman, tansah trep marang kahanan. Jaman edan kaya-kaya ora ana mendhane. Bisa uga nganti tumekane saiki. Yen nyata-nyata isih ana kang gelem ndhadhani. Senajan semune rada isin-isin.

Mula ing Serat Kalatidha mau ana uga kang ngarani sawijining ramalan. Lan ana kang negesi bakal tumapak ing jaman ‘kang isih tidha-tidha’ utawa ing jaman kang durung/ora cetha, ora genah.

Ing Serat Centhini, anggitane Ingkang Sinuwun Pakubuwana V, ing tembung Pucung pada 41 jaman edan iku padha karo jaman gemblung.

Eling

Yen dijlimeti ing Serat Kalatidha kang semu ngece, senajan ora uwal saka pitutur luhur, wose gati yaiku ‘eling’. Sipat eling iku kudu tansah diduweki, digondheli, dening sakabeh menungsa. Supaya bisa nemoni urip kang begja. Wong kang ora eling ateges lali. Lan wong kang lali ateges lagi ngglewang pikirane. Ora sawutuhe sempurna. Ora sawutuhe waras.

Mula pawongan kang lagi kelangan eling bisa mbebayani. Mbebayani tumrap pawongan mau dhewe, uga mbebayani marang liyan. Umpamane tumrap pawongan kang lagi nyabrang dalan, kok nganti lali ora tolah-toleh, bisa nyilakani. Yen ketabrak kendharakan bisa nemoni lara. Kurang begjane nemahi tiwas. Gawe kapitunan. Uga mitunani liyan. Jalaran kang lagi nabrak bakal kembet keduman apes. Bisa rewang-reweng kena urusan lan perkara.

Yen wis rampung mangan kok banjur lali, rumangsane durung mangan, terus mangan maneh, rak mesakake wetenge. Semono uga sawalike, durung mangan kok ora gelem, jare wis bar mangan bakal gampang ketaman lelara.

Karo bojone liyan kok lali, wah cilaka mencit. Karo dhuwite wong akeh kok lali, rumangsane dhuwite dhewe, lha ukuman wekasane. Senajan marang lali mau, bisa mung jalaran dilali-lali, utawa pancen sengaja nglali. Entha-entha lali mbalekake, wiwitane.

Pawongan kang lagi lali mau bisa uga jalaran ora eling. Bisa jalaran lagi nglindur. Mula omongane banjur bisa clometan ora nggenah. Jalaran pikirane ora mlaku. Utawa pawongan kang clometan mau ora lagi nglindur, nanging pancen sengaja clometan jalaran pikirane lagi ora wutuh. Mula apa kang diomongake ora padha karo atine.

Utawa bisa uga menungsa lagi lali jalaran mendem, sengaja pikirane digawe rada lali utawa pancen asli lali. Utawa pawongan mau lagi ngimpi ing wanci turu. Kabeh mau kang njalari lali.

Cekake, sipat lali utawa ora eling iku ora becik. Mbebayani dhiri pribadi lan liyan.

 

Ati

Ora eling utawa lali mau ateges ora wutuh pikirane. Kamangka pikirane iku pinangka kaluwihan kang ditampa. Lan pikiran kang dhemen lali utawa nglali kerep dhemen ningkes atine dhewe. Ya ati iki kang satemene malah bisa gawe abang-birune kahanan. Apik orane ing panguripan. Dadi punjer-punjere wigati tumrap menungsa iku ati. Bakal luwih becik pawongan kang bodho kang puguh atine katimbang pinter nanging logreg atine.

Mula ing Serat Centhini kang dadi wose gati banjur malih ana ing ati. Umpamane ing Serat Centhini pada ka-7 lan 8 iki:

Atine ugering menungsa, yen tan pinantheng ciptane, iku atine bubrah, tan wande karusakan, owahing ati tan emut, pan ati retuning badan.

Badan iku mapan darmi, ngaloki osiking manah, yen ati ilang elinge, ilang namaning manungsa, yen kamanungsane ilang, among rusak kang tinemu, tangeh manggiha raharja.

Ing kene tansaya cetha, tansaya ditandhesake, yen ati iku banget-banget wigati.

“Ati iku pathokane manungsa (kang njaga paugeran), yen ora dikencengi pikirane, mbubrahake ati, bakal rusak, owahing ati iku ora eling, jer ati iku ratune badan.

Badan mung saderma, nglakoni osiking ati, yen ati ilang elinge, ilang jenenge manungsa, yen kamanungsane ilang, amung rusak kang tinemu, ora bakal nemu slamet” (Antologi Pustaka Jawa, Proyek Pengembangan Bahasa dan Sastra, Daerah Jawa Tengah, tahun 1997/1998).

Kanthi mengkono ati kudu kareksa. Ora kena digawe reget. Nanging ngenut lakune jaman kang tansaya mbandhang (maju?) ati iku sajak kurang digauta, kang kerep diper mung pikiran, akal. Supaya ora gampang ketinggalan jaman. Jalaran uga ana kang nduweni panemu, yen pawongan kebak akal-pikiran, ora bakal gampang diakali, nanging malah bisa sawalike. Lan kang mengkono kerep kaanggep nguntungake.

Ati iku kerep kaanggep ing urusane pasrah wae. Urip kang mung ndilalah, statis, pesimis. Kurang maju, kurang dinamis. Urusane mung urusan pati. Lan akal-pikiran iku urusane dina saiki lan dina kang (cedhak) bakal teka (masa depan). Mula banjur kang luwih diperdi kala-kala mung akal-pikiran. Kamangka agama elik-elik: “Ana barang saplenik, yen barang mau apik bakal apik sakabehe. Yen ala, ala sakabehe”.

Satemene kang luwih pinter iku kang tansah puguh ngreksa atine. Yen ora bisa ateges isih ana kang lokak.

 

Tengara-tengara

Banjur saiki bisa nyimak kahanan jaman. Kira-kira kepriye? Apa isih akeh pawongan kang dhemen ngreksa atine. Isih dhemen marang eling klawan waspada? Yen wis ora ana, saora-orane wis rada arang-arang ana, pancen bener ujare kandha, yen jaman saiki wis tumapak ing jaman edan utawa jaman gemblung.

Baline kahanan dadi becik-kaya ana ing pitutur saka Serat Centhini mau, “Kudu tansah eling. Supaya ora gampang rusak. Lan bakal gampang nemoni raharja. Nuwun.

Editor
Is Ariyanto -

Jurnalis Solopos Media Group, menulis konten di media cetak dan media online.

Berita Lainnya
Espos.id nasional

Sekolah Rakyat Tahap III Dirancang Tampung hingga 3.000 Siswa per Lokasi

Kementerian Pekerjaan Umum menyiapkan pembangunan Sekolah Rakyat Tahap III di 100 lokasi baru dengan kapasitas yang direncanakan meningkat hingga 3.000 siswa per lokasi, menyesuaikan kebutuhan peserta didik dan ketersediaan lahan.

Espos.id nasional

Elite Gerindra Berkumpul di Hambalang Jelang Tenggat Usulan Cawapres

Sejumlah elite Gerindra dan pejabat pemerintahan mendatangi kediaman Prabowo Subianto di Hambalang menjelang tenggat pengajuan dua nama calon wakil presiden kepada MPR pada 25 November 2026, meski agenda pertemuan belum diungkapkan.

Espos.id nasional

Ini Daftar Kapolda dan Wakapolda Baru Hasil Mutasi Polri November 2026

Kapolri Jenderal Polisi Suyudi Ario Seto memutasi 107 perwira tinggi dan menengah Polri, termasuk enam perwira yang mendapat penugasan baru sebagai kapolda dan enam lainnya sebagai wakapolda.

Espos.id pendidikan

Kresek Indonesia Jadi Inspirasi, Green Narrative Siap Hadir di UMK

Bakti Lingkungan Djarum Foundation (BLDF) berkolaborasi dengan UMK dan Solopos Media Group (SMG) menggelar kegiatan tersebut di Auditorium Universitas Muria Kudus, Senin (23/11/2026).

Espos.id nasional

Kejagung Tetap Proses Hukum Riza Chalid meski Buron di Luar Negeri

Kejaksaan Agung tetap memproses perkara dugaan korupsi tata kelola minyak mentah PT Pertamina yang menjerat Muhammad Riza Chalid meski tersangka berada di luar negeri, termasuk membuka kemungkinan persidangan in absentia dan tuntutan hukuman mati sesuai ketentuan hukum.

Espos.id nasional

RI-Cina Teken 35 Kesepakatan Rp274 Triliun di Shenzhen, Ini Rinciannya

Presiden Prabowo menyaksikan penandatanganan 35 kerja sama bisnis RI-Cina senilai Rp274 triliun di Shenzhen, mulai dari smart city, EV, hingga etanol.

Espos.id nasional

Gempa Magnitudo 7,2 Guncang Maluku Barat Daya, Getaran Terasa hingga Kupang

Gempa bumi bermagnitudo 7,2 mengguncang wilayah Maluku Barat Daya pada Sabtu (21/11/2026) sore dengan kedalaman 125 kilometer, getaran terasa hingga Kupang.

Espos.id pendidikan

Siswa SMPII Al Abidin Kota Magelang Raih Perak Kejuaraan Karate Nasional

Prestasi membanggakan kembali ditorehkan oleh siswa SMP Islam Internasional (SMPII) Al Abidin Kota Magelang. Kali ini, Muhammad Ikbar Hadiputra berhasil mengharumkan nama sekolah dengan meraih medali perak (Juara 2) dalam ajang National Karate Championship Bhayangkara Eager Series II pada kategori Kumite Under 45 kg SMP Putra

Espos.id pendidikan

Tak Cuma Kejar Target, Begini Cara Siswa SDII Al Abidin Sukoharjo Jaga Hafalan

Sekolah Dasar Islam Internasional (SDII) Al Abidin Sukoharjo menerapkan pembiasaan program Tahfidz yang tidak sekadar mengejar target hafalan, tetapi melatih kesabaran, tanggung jawab, dan konsistensi.

Espos.id pendidikan

Dukung Bakat Siswa, SMPII Al Abidin Klaten Bentuk Skuad Futsal Albiten

SMPII Al Abidin Klaten menghadirkan Skuad Futsal Albiten sebagai wadah pembinaan sekaligus pengembangan prestasi siswa di bidang olahraga futsal.

Espos.id pendidikan

103 Siswa SMPII Al Abidin Karanganyar Jelajahi Laboratorium UNS dan Tahir Museum

Kegiatan EDUVENTURE juga menjadi wujud komitmen SMPII Al Abidin Karanganyar dalam menghadirkan pendidikan yang relevan dengan kebutuhan dan tantangan masa depan.

Espos.id pendidikan

Menag dan Kemenag Raih Penghargaan di Bidang Komunikasi Publik

Espos.id pendidikan

Cetak Pemimpin Muda, SMPI Al Abidin Surakarta Gelar Diklat Dewan Galang ACTION

Kebersamaan peserta semakin terbangun melalui kegiatan memasak dan makan malam bersama serta pentas seni antarkelompok. Setiap kelompok mendapatkan kesempatan untuk menampilkan kreativitas dan keberanian mereka.

Espos.id pendidikan

Ditempa di Arena Tinju, Siswa SMA ABBS Sukoharjo Raih Perak Kejurnas Kick Light

Melalui pencapaian ini, SMA ABBS Sukoharjo berharap semakin banyak murid yang terdorong untuk mengenali potensi diri, mengembangkan bakat, dan berani berkompetisi secara positif.

Espos.id pendidikan

Siswa SDII Al Abidin Klaten Olah Limbah Koran dan Botol Jadi Kerajinan Bernilai

Dengan bimbingan para guru, setiap kelompok berdiskusi, merancang desain, hingga mengeksekusi pembuatan karya secara bersama-sama, misalnya botol plastik bekas disulap menjadi tempat pensil meja yang unik dan penuh warna.

Espos.id pendidikan

Sehat dan Bugar! SDII Al Abidin Salatiga Gelar Senam Pagi Tiap Jumat

Senam pagi tiap Jumat menjadi salah satu agenda mingguan sekolah yang diikuti oleh para siswa, guru, dan tenaga kependidikan dengan penuh semangat dalam upaya membiasakan pola hidup sehat sejak dini.

Espos.id pendidikan

ABC RUNWAY TKII Al Abidin Yogyakarta Kenalkan Alfabet lewat Fashion Show

ABC RUNWAY mengintegrasikan beberapa aspek perkembangan anak, mulai dari kemampuan mengenal huruf, penguasaan kosakata, keterampilan berbahasa, kreativitas, hingga perkembangan sosial emosional.

Espos.id nasional

Ahmad Luthfi Raih Penghargaan Tokoh Percepatan Investasi dan Kawasan Industri

Luthfi pun menyampaikan terima kasih kepada seluruh komponen masyarakat atas kontribusinya dalam pembangunan daerah. Penghargaan yang diterima diharapkan menjadi motivasi untuk memperkuat kolaborasi dan meningkatkan kesejahteraan masyarakat Jawa Tengah.

Espos.id pendidikan

Asah Kemampuan Berpikir, KB TKII Al Abidin Surakarta Ajarkan IT Tanpa Layar

Melalui pendekatan ini, siswa diperkenalkan pada dasar-dasar berpikir komputasional, seperti mengenali pola, mengikuti instruksi, menyusun urutan langkah, merancang strategi, dan menemukan solusi dari sebuah tantangan.

Espos.id pendidikan

Seru! Games Festival TK Al Abidin Magelang Ajak Murid Belajar Sambil Bermain

Festival ini dikemas dalam dua zona permainan, yaitu Traditional Games dan Modern Games, yang dirancang untuk memberikan pengalaman belajar menyenangkan sekaligus mengembangkan berbagai keterampilan anak usia dini.